เบื่ออาหาร..ใช่ว่าดี!

ในยุคนี้มีเรื่องมากมายชวนให้เบื่อ เบื่อโน่นเบื่อนี่..ทำเอาอาการเบื่ออาหารเป็นเพียงความผิดปกติเพียงเล็กน้อยไป ทั้งที่ความจริงแล้วอาจเป็นอาการนำของโรครุนแรงก็ได้

health_Momypedia.comทำไมคนเราถึงอยากอาหาร
ความรู้สึกอยากอาการของคนเรานั้นถูกควบโดยศูนย์ในสมอง ซึ่งมีทั้งศูนย์กินที่ทำให้เรามีความอยากกินและศูนย์อิ่ม ทั้งสองศูนย์จะเป็นตัวควบคุมร่างกายว่าควรจะกินหรือไม่ ดังนั้นหากมีความผิดปกติในสมองที่ทำให้การทำงานของศูนย์เหล่านี้ผิดปกติ อาจทำให้รู้สึกอิ่มไม่อยากกินอะไร นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นอีกหลายอย่างที่มีผลต่อความอยากอาหาร เช่น..

* ชนิดของอาหาร หากเป็นอาหารที่เราชอบ ก็จะกินได้มาก
* การทำงานของประสาทสัมผัส มีส่วนสำคัญมากในการกระตุ้นให้อยากกินอาหาร เช่น ตาได้ดู จมูกได้กลิ่น ลิ้นได้รสของอาหาร หากขาดอย่างใดอย่างหนึ่งไป จะทำให้ความรู้สึกอยากกินอาหารลดลง สังเกตง่ายๆ ก็เวลาเราเป็นหวัดสิครับ จมูกไม่ได้กลิ่น เราจะไม่ค่อยอยากกินเท่าไหร่
* อารมณ์ จิตใจ หากเครียด ซึมเศร้า หรือวิตกกังวล ซึ่งอาจทำให้มีอาการเบื่องาน เบื่อชีวิต นอนไม่หลับ อยากอยู่คนเดียว จะทำให้ความรู้สึกอยากอาหารลดลง น้ำหนักก็ลดลงตามมา
* อาการอนอร์เร็กเซีย เนอโวซา (anorexia nervosa) ซึ่งมักพบในหญิงสาวที่กลัวอ้วนมากๆ แล้วพยายามลดน้ำหนักตัวลงมา แม้จะลดลงมากแล้ว ก็ยังรู้สึกว่าอ้วนเกินงามอยู่ จึงพยายามไม่กินอาหารแม้จะหิวก็ตาม บางรายกินอาหารได้ แต่จะมีอาการคลื่นไส้อาเจียนหรือพยายามล้วงคอเอาอาหารที่กินเข้าไปออกมา

นอกจากนั้น บางรายอาจใช้ยาระบายเพื่อให้ขับถ่าย พอไม่กินอาหารก็จะผอม น้ำหนักตัวลดลง ผู้ป่วยอาการนี้มากกว่าร้อยละ 25 เกิดผลข้างเคียงต่อการทำงานของต่อมใต้สมองทำให้ขาดประจำเดือน ในรายที่เป็นมากจะมีการขาดอาหารและน้ำ ซึ่งอาจอันตรายถึงชีวิตได้หากไม่ได้รับการรักษาแบบนี้ก็ทำให้เบื่ออาหารได้

บางครั้งอาการเบื่ออาหารอาจเกิดจากการเจ็บป่วยของร่างกายได้ เช่น

* โรคติดเชื้อต่างๆ
โดยเฉพาะการติดเชื้อเรื้อรัง เช่น วัณโรค เชื้อรา รวมถึงการติดเชื้อเอดส์ ทั้งนี้การติดเชื้อนอกจากจะทำให้เบื่ออาหารแล้ว ยังมีการเผาพลาญพลังงานมากขึ้นด้วยทำให้น้ำหนักลดลงเร็ว ในผู้ป่วยที่มีอาการเบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน สันนิษฐานว่าอาจเป็นตับอักเสบก็ได้

* มะเร็งทุกชนิด
โดยเฉพาะมะเร็งของทางเดินอาหาร มะเร็งตับ ตับอ่อนและมะเร็งเม็ดเลือด ผู้ป่วยจะมีอาการเบื่ออาหาร น้ำหนักลดลงมาก และอาจมีอาการซีด อุจจาระดำ ท้องเสียสลับท้องผูกหรือถ่ายเป็นเลือด เป็นต้น

* โรคเรื้อรัง เช่น ไตวาย ตับแข็ง โรคหัวใจ โรคปอดเรื้อรัง

* ความผิดปกติของระบบอาหาร เช่น ความผิดปกติของการกลืน โรคกระเพาะอาหารและทางเดินน้ำดี ซึ่งหากกินอาหารอาจทำให้ปวดท้อง ท้องอืดจึงไม่กล้ากินมาก

* ผลของยา เช่น ยารักษาโรคหัวใจ ยาลดความอ้วน รวมถึงยาแก้ปวดข้อต่างๆ ซึ่งอาจทำให้ยาระคายเคืองกระเพาะอาหาร

เบื่ออาหารแค่ไหน..อันตราย
โดยทั่วไปหากรู้สึกเบื่ออาหารเป็นครั้งเป็นคราว (ซึ่งทุกคนเคยเป็นนะครับ) และตรวจดูแล้วก็มีเหตุทำให้เบื่อ เช่น เป็นไข้ ตัวร้อน เครียดงาน อากาศเปลี่ยนแปลง ฯลฯ และอาการเบื่อเป็นอยู่ไม่นานแค่ 3-4 วัน คงไม่มีปัญหาอะไร แต่หากอาการไม่ดีขึ้น ยังคงมีอาการอยู่เกินกว่า 1-2 สัปดาห์ และที่สำคัญคือน้ำหนักลดลงโดยไม่ได้ตั้งใจถึง 2-3 กิโลกรัม (หรือประมาณ 5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว) ในช่วง 2 เดือน คงต้องพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุแล้วครับ

ทำอย่างไรเมื่อเบื่ออาหาร

* หากอาการเบื่อเกิดได้ไม่กี่วัน และไม่มีอาการผิดปกติอื่นๆ รออาการไปก่อนสักพักได้ เพราะอาจหายเองได้ในไม่กี่วัน

* หากรู้สึกเบื่ออาหารพร้อมน้ำหนักตัวลดลง ชนิดที่คนรอบข้างทักกันเกลียว ก็ลองดูว่าเรามีเรื่องอะไรเครียดค้างคาในใจหรือไม่ แล้วก็หาทางแก้ไขให้คลี่คลายเสีย อาการอยากอาหารก็จะกลับมาเอง

* โรคที่พบได้บ่อยๆ ที่ทำให้เกิดการเบื่ออาหารคือไตวาย ซึ่งอาจมีอาการบวมๆ ยุบๆ หรือปัสสาวะกลางคืน โรคตับแข็งซึ่งมักพบในคนที่ดื่มเหล้าจัด ไวรัสตับอักเสบเรื้อรังโดยอาจมีอาการบวม ท้องมาน และดีซ่าน หากมีโรคประจำตัวหรือสงสัยว่าจะมีโรคอะไรเกิดขึ้นกับตัวเอง ก็ควรไปพบแพทย์ เพราะการเบื่ออาหารมากขึ้น มักแสดงว่าโรครุนแรงขึ้นครับ

* ดูว่าใช้ยาอะไรอยู่หรือไม่ เพราะยาหลายอย่างอาจมีฤทธิ์ทำให้เบื่ออาหาร ซึ่งควรปรึกษาแพทย์ประจำตัวหากสงสัย

* ดูว่ามีอาการอื่นๆ ร่วมด้วยหรือไม่ เช่น ไข้ เหนื่อย มีก้อนตามตัวหรือมีอาการผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร ก็ควรไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ เพราะอาจเป็นอาการของโรคมะเร็ง

* หากเกิดอนอร์เร็กเซีย เนอโวซา ผู้ใกล้ชิดควรให้ความช่วยเหลือ เพราะผู้ป่วยที่มีอาการขาดน้ำและอาหารมากๆ จำเป็นต้องให้การรักษาโดยด่วนร่วมกับการรักษาของจิตแพทย์

ยาเจริญอาหาร..กินได้มั้ย
จริงๆ แล้ว หมอไม่อยากแนะนำให้กินยาที่ทำให้อยากกินอาหาร เพราะควรรักษาที่สาเหตุจะถูกต้องกว่า แต่อย่างไรก็ตาม ยากลุ่มนี้ก็ไม่มีอันตรายอะไรและหาซื้อได้ง่าย ราคาไม่แพง เช่น ไซโปรเฮพดาดี ขนาด 4 มิลลิกรัม โดยกินครั้งละ 1-2 เม็ด แต่ยานี้อาจส่งผลข้างเคียงบ้าง คือทำให้ง่วงได้มาก จึงควรกินก่อนนอน และกว่าจะเริ่มรู้สึกอยากอาหารอาจต้องใช้เวลาเป็นสัปดาห์ ไม่ควรซื้อยามากินเอง โดยเฉพาะในเด็ก เพราะอาจส่งผลให้ความสูงลดลง และคนในชรา เพราะอาจง่วงซึมมาก

ออกกำลังกายช่วยให้อยากอาหาร
การออกกำลังกายเป็นประจำจะทำให้ร่างกายกระปรี้กระเปร่า จะทำให้รู้สึกอยากอาหารขึ้น หากกำลังอยู่ในช่วงเบื่ออาหาร การได้ออกกำลังกาย ออกไปสูดอากาศบริสุทธิ์ หรือไปเที่ยวพักผ่อน เปลี่ยนบรรยากาศ และรสชาติอาหารเสียบ้าง ก็จะช่วยให้เจริญอาหารขึ้นได้ รวมทั้งเป็นผลดีต่อสุขภาพด้วย

ผู้ป่วยส่วนใหญ่เท่าที่หมอประสบมักเบื่ออาหาร เพราะโรคทางใจเสียมากกว่าทางกาย โดยเฉพาะความเครียด ซึ่งเกิดจากปัญหารอบด้านที่มารุมเร้า และจะพบอาการซึมเศร้า ไม่อยากทำอะไร นอนไม่หลับร่วมด้วย เหล่านี้รักษาด้วยยาไม่ได้หรอกครับ ต้องรักษาที่ต้นเหตุ คือใจเท่านั้น

หมอขา..ขอวิตามินหน่อย
เมื่อเบื่ออาหาร ส่วนใหญ่คนไข้มักขอวิตามินไปกิน โดยไม่ได้สนใจที่จะรักษาสาเหตุ เพราะคิดว่าการกินวิตามินจะช่วยแก้ปัญหาร่างกายขาดอาหารได้ ซึ่งไม่เป็นความจริง เพราะวิตามินให้ได้เฉพาะสารอาหารบางตัวเท่านั้น เทียบไม่ได้กับการกินอาหารที่ครบหมู่ และวิตามินก็ไม่ได้ให้พลังงานด้วย จึงเป็นการแก้ที่ปลายเหตุเท่านั้น

Facebook Comment